Natura Mater
Ecosysteem· Het Magazine· Recycork
De vloeropbouw tijdens de plaatsing: isolerende schelpen, dampopen membraan, zakken Recycork achteraan
Werf Greenhouse, Tienen · Natura Mater
Materiaalfocus·10 december 2025·5 min leestijd

Recycork · losse kurk in een vloeropbouw

Locatie
Tienen, Vlaams-Brabant
Studie
Natura Mater × Earth Plant & Fiber
Close-up van gerecycleerde kurkkorrels, gemalen uit kurkstoppen

Korrels van gerecycleerde kurkstoppen, los gestort en zonder dragende structuur: circulaire utopie of echte technische vooruitgang?

En wat als deze aanpak de weg opent naar een rationelere en duurzamere kijk op het ontwerp van onze vloeren, met grondstoffen die al beschikbaar zijn?

Sinds enkele maanden voeren Natura Mater en Earth Plant & Fiber (EPF) samen een studie naar Recycork, een biogebaseerd en circulair isolatiemateriaal uit gerecycleerde kurkstoppen.

De studie
Natura Mater × Earth Plant & Fiber. Eerste toepassing in reële omstandigheden.

Het doel: los gestorte gerecycleerde kurk testen in een zelfdragende vloeropbouw, zonder bijkomende structuur. Een aanpak die tegelijk eenvoudig en omkeerbaar is, en die de weg opent naar nieuwe, duurzamere bouwpraktijken. Het systeem wordt voor het eerst in reële omstandigheden toegepast in het project Greenhouse, en Buildwise volgt het de komende maanden grondig op, technisch en op milieuvlak.

Greenhouse, een initiatief van Earth Plant & Fiber, is een demonstratiewerf die meerdere circulaire benaderingen samenbrengt: een geprefabriceerde houtstructuur, hergebruikte beglazing, biogebaseerde isolatie… en nu ook een 100% circulaire vloeropbouw. De werf wordt geleid door Otik architecture en uitgevoerd door het bedrijf Eltherm.

Een biogebaseerde grondstof in het hart van de circulaire economie

Elk jaar wordt in de Belgische recyclageparken ongeveer 90 ton natuurkurk ingezameld, gesorteerd, gereinigd en tot korrels gemalen. Het resultaat: Recycork, een biogebaseerd, lokaal en circulair isolatiemateriaal, gemaakt van afval dat bijna altijd verbrand wordt.

De troeven: het product combineert een lage koolstofvoetafdruk, een goede thermische inertie, vochtbestendigheid en eenvoudig hergebruik.

Naast de milieudimensie heeft de keten ook een sterke sociale impact, want ze schept banen voor mensen in een re-integratietraject. Recycork wordt namelijk geproduceerd door De Vlaspit, een Vlaams maatwerkbedrijf.

Een samenwerking verankerd in de Belgische bio-economie

Earth Plant & Fiber (EPF) is een coalitie van spelers die zich inzetten voor de bio-economie in België. Haar doel: bruggen slaan tussen producenten, onderzoekers, architecten en bedrijven om circulaire en biogebaseerde materialen sneller ingang te doen vinden.

Als speler die zich inzet voor de transitie naar duurzaam bouwen, is Natura Mater een actief lid van de coalitie en werkt ze geregeld met de andere leden samen aan de ontwikkeling van materialen. Dat doet ze met technisch en milieukundig advies, en door bij te dragen aan concrete projecten zoals BOOST Recycork: een ontwikkelingsprogramma dat de technische kwaliteiten van het product wil verbeteren en zijn toepassingen opnieuw wil bepalen.

  • De relevante toepassingen van Recycork bepalen.
  • Testen uitvoeren om de technische voordelen te kwantificeren en bouwheren garanties te kunnen bieden.
  • Een duidelijke distributiestrategie voor het product uitwerken, rond de inzameling, de verwerking en het beheer van de afvalstroom.
  • Mogelijke certificeringen onderzoeken en het product opnemen in de EPB/EPBD-databanken.
Ingezamelde kurkstoppen, vermengd met de korrels uit het malen
De ingezamelde stoppen, voor het malen.
De werf Greenhouse in Tienen, het huis in de stellingen, open voor bezoekers
De werf Greenhouse, in Tienen.
Betrokkenen en bezoekers rond de vloeropbouw, met zakken Recycork op de grond
De betrokkenen van de coalitie.

Waarom Recycork testen in een vloeropbouw?

Door zijn eigenschappen biedt kurk een brede waaier aan mogelijke toepassingen: onder meer in pleister, ingeblazen, als isolatiedeken of als isolatieplaat. In onze studie hebben we ons experiment toegespitst op twee concrete toepassingen: losse isolatie tussen structuren (al getest, met zeer overtuigende resultaten) en, zoals hier, een losse isolatielaag in de opbouw van een vloer op volle grond of van een verdiepingsvloer.

Een project onder technische monitoring

Gezien het bijzondere karakter van dit pilootproject en de unieke kans om de prestaties van meerdere biogebaseerde materialen in situ te testen, heeft Buildwise zich bij het experiment aangesloten. Het plaatste sensoren in het hart van de opbouw, die de komende maanden de technische monitoring verzorgen, om de schommelingen van het vochtgehalte, de mechanische stabiliteit en de duurzaamheid van het materiaal in reële omstandigheden te evalueren.

Met deze opvolging kunnen we het gedrag en de prestaties van deze circulaire, innovatieve en veelbelovende opbouw nog beter beschrijven.

Proeven van onderzoekers van de KU Leuven lieten bemoedigende prestaties zien, die het technische potentieel van deze aanpak bevestigen.

Een monitoringsensor in de hand, voor de plaatsing in de opbouw
Rondleiding op de werf, in de ruimte met houtskelet
Een sensor van Buildwise, rechtstreeks op de laag Recycork gelegd, voor die afgedekt wordt

Die laatste toepassing was nog nooit op een werf uitgevoerd.

De troeven
Warmtegeleiding, koolstof, omkeerbaarheid, plaatsing.
  • Recycork heeft een gunstige warmtegeleidingscoëfficiënt (0,047 W/mK), vergelijkbaar met of beter dan sommige isolerende chapes of biogebaseerde materialen zoals kalkhennep.
  • De conventionele materialen voor dit soort toepassing, PUR en EPS, hebben doorgaans een zware milieu-impact en zijn niet recupereerbaar. De koolstofwinst van Recycork is dus aanzienlijk: 2,7 kgCO₂e/m² tegenover 30 tot 71 kgCO₂e/m² voor de klassieke oplossingen.
  • De technische leidingen (buizen, bekabeling) kunnen rechtstreeks in de laag gerecycleerde kurk worden opgenomen, wat het systeem eenvoudig, modulair en volledig omkeerbaar maakt.
  • Recycork is licht, niet-toxisch, geurloos en stofvrij: goed nieuws voor de plaatsers.

De vloeropbouw, in detail

  • 01Isolerende schelpen35 cm
  • 02Losse Recycork10 cm
  • 03Betonchape met geïntegreerde verwarming8 cm

Gelijkvloers, bijna de volledige oppervlakte. Lagen gescheiden door een dampopen membraan.

De lagen zijn eenvoudig gescheiden door een dampopen membraan, om de demontage en het toekomstige hergebruik te vergemakkelijken. De eerste ervaringen op het terrein zijn bemoedigend: Recycork laat zich makkelijk storten en effenen, zonder stof of geur; de waargenomen zetting is klein en gelijkmatig; door zijn lichtheid is het makkelijk te hanteren op de werf.

Bij de uitvoering dook toch een beperking op: de korrels verschuiven plaatselijk onder de voeten van de arbeiders. Hoewel de korrels verdeelde belastingen goed dragen, bemoeilijkt de losse toepassing het lopen op de werf en de plaatsing van de elementen van de bovenste laag.

Om dat op te lossen werd een honingraatstructuur toegevoegd, die het oppervlak tijdens die fase stabiliseert. Een lichte structuur, die alleen de isolatie stabiliseert om de plaatsing van de vloerverwarming en het gieten van de chape te vergemakkelijken.

Deze tijdelijke oplossing opent de weg naar andere manieren van stabiliseren, die voor toekomstige werven bestudeerd worden. Dat is precies de waarde van een test op ware grootte: de grenzen van de opbouw leren kennen en oplossingen zoeken voor toekomstige projecten.

De opbouw tijdens de plaatsing: zakken Recycork, dampopen membraan en een bed van schelpen
Warmtegeleidingscoëfficiënt λ0,047W/mK
Koolstofvoetafdruk A1-A32,7kgCO₂e/m²
Samenstelling100% gerecycleerde kurk (stoppen)
HerkomstBelgië · De Vlaspit, Scherpenheuvel
Mechanische weerstand3 mm sous 3 kN · KU Leuven
Circulariteit100% omkeerbaar, hergebruik mogelijk

Gegevens uit de studie Natura Mater × Earth Plant & Fiber, project Greenhouse (Tienen). Technische monitoring door Buildwise loopt. Mechanische proeven door KU Leuven.

De werf open voor bezoekers, rond het huis in de stellingen

Vooruitzichten en besluit

De werf Greenhouse loopt door tot eind 2025. Tot dan lopen er meerdere acties: het verzamelen en analyseren van de sensorgegevens, de actualisering van de technische fiche van Recycork en een sensibiliseringscampagne om de inzameling van kurk op gewestelijke schaal op te drijven. Het doel is deze grondstof in de toekomst op grotere schaal te kunnen inzetten.

Voor Natura Mater en EPF illustreert het project goed de huidige uitdagingen van duurzaam bouwen: de complexe regelgeving, de kosten van certificering en de nood aan gepaste steun voor lokale en sociale initiatieven. Maar het getuigt ook van een positieve dynamiek: die van een keten die zich organiseert, pragmatisch innoveert en met gerecycleerde en circulaire materialen concreet bijdraagt tot een kleinere koolstofvoetafdruk van gebouwen, met een flinke dosis vernieuwingszin.

Dankwoord

Dank aan onze partners in dit project en aan de open, ambitieuze en participatieve houding van alle betrokkenen, in het bijzonder Rein Dessers (EPF en projectleider), Roel Coose (Eltherm), Sarah Beuls (OTIK) en het hele team van Recycork. Natura Mater is trots dat ze bijdraagt aan dit collectieve project, samen met geëngageerde spelers, om stap voor stap te bouwen aan een toekomst waarin duurzaam bouwen samengaat met inclusie, circulariteit en lokale verankering.

De materialen
in dit artikel

Lees ook

Drie artikels uit het Magazine, rond dezelfde opbouw.

Het volledige Magazine