
België is meer dan klaar voor de transitie van de bouw, en dat wordt te weinig gezegd. In 2026 klinkt het nog altijd dat duurzaam bouwen een last is, dat de oplossingen ondoorzichtig zijn en dat de ketens niet volgen. Op het terrein is het eerder omgekeerd: de productie draait, de materialen presteren en voorbeeldige toepassingen bestaan. We kunnen alleen maar vaststellen dat het de sector is die traag wakker wordt.
Op vrijdag 2 oktober bracht Embuild.Brussels Brusselse architecten en aannemers samen voor een dag bij twee Waalse producenten, Gramitherm in Auvelais en IsoHemp in Fernelmont, met een tussenstop bij de Cluster Eco-construction in Namen. Natura Mater was erbij, en wat we er zagen, bevestigt wat we al jaren bij onze partnerproducenten vaststellen: de Belgische biogebaseerde ketens zijn het experimentele stadium voorbij. Ze produceren op industriële schaal, met volledige technische dossiers, en hun fabrieken hebben nog capaciteit om een veel sterkere vraag te volgen.
Sinds een jaar verkoopt Gramitherm rechtstreeks, van de producent naar de werf. Zo trekt de uiterst lokale biogebaseerde isolatie haar circulaire logica verder door en past ze in een korteketenaanpak. Voor Florent Timmermans, die het bedrijf in 2022 overnam, is dat ook wat hem toelaat een concurrerende prijs aan te houden tegenover houtvezel. Naast de productielijn rondt de fabriek de installatie af van een droger die het gras ter plaatse zal verwerken, op het ritme van de productie, bovenop het gras dat al bij Nijvel wordt gedroogd. Dankzij die droger zou Gramitherm, dat soms te weinig grondstof had wanneer grote projecten de vraag plots deden stijgen, geen tekort meer mogen kennen, tenzij er, zoals Florent Timmermans zegt, geen gras meer is in België, ‘maar dan hebben we andere problemen’.
De plaat bestaat voor 70% uit gras dat gemaaid wordt langs kanalen en rivieren, in natuurparken en bij het onderhoud door de gemeenten, nooit op landbouwgrond. De 20% jute komt van koffie- en cacaozakken voor eenmalig gebruik, die tot nu toe werden verbrand, en de overige 10% is een bindmiddel. Het perssap van het gras voedt een vergistingsinstallatie bij Nijvel, waarvan de koelwarmte vervolgens dient om de vezel te drogen. En vooral: de koolstofbalans van de plaat is negatief, ongeveer −1,4 kg CO₂e per kilo product, dankzij de koolstof die in het gras is opgeslagen en daar blijft zolang de plaat in de muur zit. Volgens Gramitherm slaat een kilo plaat ongeveer 2,08 kg CO₂e op, en de productie ervan stoot 0,675 kg uit.



De binnenluchtkwaliteit is een van de sterkste argumenten van de plaat, die het label A+ behaalt met 17 µg/m³ vluchtige organische stoffen, voor een drempel van 1.000 µg/m³.
De brandwerende behandeling beperkt zich tot minerale zouten, zonder boorzout, waarmee de plaat Euroklasse E haalt, en elke productie ondergaat een ontvlambaarheidstest.
De plaat doorstond de in Frankrijk vereiste test op weerstand tegen schimmelgroei, uitgevoerd bij 28 °C en 85% relatieve vochtigheid, zonder dat er enig fungicide in de samenstelling zit.
Voor het voorschrijven is het technische dossier volledig voor de Benelux, met een Europese technische beoordeling, afgeleverd in Duitsland door het DIBt, en een B-EPD die geldig is tot april 2028. De lambda, gecertificeerd op 0,040, ging dit jaar al van 0,041 naar 0,040 dankzij nieuwe machines die de vezels op de lijn beter openen. Hij zou nog kunnen dalen tot 0,038 met de volgende versie van de plaat, waarvan het aandeel bindmiddel, teruggebracht tot 3 tot 4%, meer plaats laat voor de natuurlijke vezel. Een stijvere akoestische plaat, bedoeld voor binnenwanden, is bovendien aangekondigd voor begin 2027.
Sinds de oprichting in 2011 blijft IsoHemp innoveren en maakte het van zijn hennepblok een volwaardig bouwsysteem, uitgewerkt voor nieuwbouw en renovatie, tot specifiekere programma's zoals scholen en erfgoed. Het blok, gemaakt van hennepscheven en kalk, wordt verlijmd met dunne voegen en beschikt over een Belgische technische goedkeuring, de ATG 3169. Het Waalse typebestek Gebouwen 2022 (CCTB) wijdt er een eigen post aan, 21.22.8, voor niet-dragend metselwerk. Met RecyHemp, de recyclageketen van het bedrijf, krijgt het blok aan het einde van de werf ook een tweede leven: sinds september 2025 keren snijresten en sloopblokken terug naar de fabriek, waar ze worden vermalen en opnieuw in hennepbeton worden verwerkt. En hoewel de nieuwe fabriek, ingehuldigd in 2021, meer dan vijf miljoen blokken per jaar kan produceren, draait de site in Fernelmont maar op 50% van haar capaciteit: genoeg om een sterk stijgende vraag zonder moeite op te vangen.



Bij het ontwerp van zijn gebouw in 2021 koos de Cluster Eco-construction ervoor volledig in te zetten op de oplossingen die hij aanbeveelt. Het resultaat? Een 100% omkeerbaar gebouw: elk element is ontworpen om te worden gedemonteerd en hergebruikt, op basis van ruwe en onbehandelde materialen. Het gebouw, ontworpen door Helium 3 met Havresac en gebouwd door MOBIC, omvat 400 m² kantoren en opleidingsruimten, op schroefpalen in plaats van op betonnen funderingen. De muren zijn geprefabriceerde modules van halve houten stammen, gevuld met lokaal stro, en een isolatie op basis van gras zit in de binnenwanden en de vloeren. Zo wordt het gebouw een materialenbank voor de toekomst, en het bewijs op ware grootte dat een project zo kan worden ontworpen dat het nooit afval produceert, en waarom niet, zelfs in waarde stijgt dankzij de materialen waaruit het bestaat.
Kortom: de materialen presteren (met de documentatie als bewijs), de productie volgt, de bewijzen ook, en de bouwheren willen projecten waarmee ze op de toekomst kunnen anticiperen en comfortabel kunnen leven zonder de klimaatverandering verder te belasten. Blijft over: die materialen in de bestekken opnemen, terwijl het hennepblok al een eigen post heeft in het Waalse CCTB. Wat de projectteams nog missen, zijn prijsreferenties, en daarom hebben we samen met EcoRes bijgedragen aan de biogebaseerde posten van de eenheidsprijzenlijst 2024 (Bordereau des prix unitaires) van de UPA-BUA.
Nu nog doen.
Dank aan Embuild.Brussels, in het bijzonder aan Aymé Argeles en Nicolas F., voor de organisatie van deze dag, en aan Florent Timmermans, Anne-Michèle Janssen, Xavier Belis en de teams van Gramitherm, IsoHemp en de Cluster Eco-construction voor hun hartelijke ontvangst.
Drie stukken uit het Magazine over ketens die al draaien.
Van bermgras tot isolatie: 180.000 m³ per jaar, geproduceerd in Auvelais.
Staal, bakstenen en glas, ter plaatse gedemonteerd, keren terug in het gerenoveerde project.
Stampleem en linnen panelen in een Brussels commercieel interieur.