
In Louvain-la-Neuve haalt de renovatiewerf van de Odoo-campus haar materialen eerst uit het bestaande gebouw: staal, bakstenen en glaswanden worden er gedemonteerd om in het project te worden hergebruikt. De aanpak wil circulair zijn, met een kleine koolstofvoetafdruk, en wil aantonen dat koolstofarm bouwen ook voor grootschalige projecten werkt.
Hergebruik blijft meestal een zaak van kleine projecten, met in het beste geval enkele hergebruikte radiatoren en wat gerecupereerde deuren. Op de Odoo-campus gaat het om 10.000 m² renovatie, gedragen door Chouettes Architectes, dat het project ontwerpt en van het bestaande gebouw de eerste materiaalvoorraad maakt: wat gedemonteerd kan worden, wordt vóór de sloop geïnventariseerd en daarna, waar het kan, ter plaatse opnieuw verwerkt. Een mooi bewijs dat circulair renoveren ook op de schaal van grote projecten kan.
Op een gewone sloopwerf gaat het constructiestaal naar de schroothandel: het wordt omgesmolten, en de energie die de productie ervan heeft gekost, wordt een tweede keer verbruikt. Op de Odoo-campus koos het projectteam de omgekeerde weg. De gedemonteerde profielen blijven zoals ze zijn, zonder terug naar de staalfabriek te gaan, en krijgen een nieuwe functie in de nieuwe structuur. Liggers van een andere werf zullen ze aanvullen. Bij het staal weegt die keuze het zwaarst, omdat het, van alles wat het bestaande gebouw bevat, tot de materialen behoort met de hoogste uitstoot bij de productie.
De inventaris brengt in kaart wat het gebouw bevat en wat er intact uit kan om te worden hergebruikt. Deze fase omvat de studie van de demonteerbaarheid van de materialen en de controle van hun hercertificering zodra ze in situ worden hergebruikt. De geselecteerde elementen worden daarna ter plaatse opgeslagen, op een campus die tijdens de werken in gebruik blijft.
Bij Odoo verdelen twee bedrijven de demontage en de inzameling. Bzyl zamelt de materialen in voor hergebruik: bakstenen, glaswanden, gevelbekledingselementen en liggers. Wanty staat momenteel alleen in voor de sloop en zamelt een deel van de liggers in voor mogelijk hergebruik in de toekomst.
Het team is van plan het op de site gerecupereerde staal naarmate de werken vorderen in de nieuwe structuur te verwerken, en er vanaf de volgende fase hergebruikte liggers van elders aan toe te voegen, geplaatst met de steun van Coliseum op basis van een studie die de ingenieurs hebben afgerond. Zo circuleert het staal van het ene gebouw naar het andere.
Naast de structuur vond Chouettes Architectes een nieuwe toepassing voor de gedemonteerde bakstenen, die als bekleding van de terrassen zullen dienen, en is het bureau van plan de glaswanden van het oude gebouw opnieuw te plaatsen in de vergaderzalen, als binnenramen die het licht van de ene ruimte naar de andere doorlaten. Het bureau bestudeert ook banken, gehouwen uit de lange roze betonblokken die de oude inkom bekleedden: een manier om op de campus een herkenbaar fragment van het oorspronkelijke gebouw te bewaren.



Voor de nieuwe materialen zette Chouettes Architectes dezelfde aanpak voort, te beginnen met de isolatie IsoFabric, die op de Odoo-campus de eerste grote werf van haar jonge keten vindt. Ze wordt gemaakt van katoen uit gedragen kleding, onder meer ingezameld door Les Petits Riens en Terre.
Voor de gevel heeft het bureau een gevelbekleding van Platowood voorzien, in populier, grotendeels afkomstig uit gecertificeerde Vlaamse bossen, of in Scandinavisch vurenhout, verwerkt in Arnhem, op 200 km van Brussel. Deze snelgroeiende houtsoorten, die onbehandeld buiten niet lang zouden standhouden, worden met water en warmte behandeld, zonder chemische middelen, en gaan zo van duurzaamheidsklasse 5 naar klasse 1, goed voor meer dan 25 jaar in de gevel volgens de fabrikant. Omdat hout tijdens de groei koolstof opslaat, heeft deze gevelbekleding een negatieve productiebalans, van −22 tot −26 kgCO₂e per m² afhankelijk van de houtsoort.
Eén vraag blijft open, en het is misschien de gedurfdste van het project: waaruit worden de binnenwanden van de kantoren gemaakt? Natura Mater bestudeerde met het team blokken samengeperste aarde van BC Materials, gemaakt van uitgegraven grond van Brusselse werven: een uitstekend alternatief met lage impact voor de traditionele binnenwanden in metal stud en Gyproc. Ter herinnering: leemblokken verminderen de CO₂-impact met 60% ten opzichte van die materialen, waarvan de impact hoog, zelfs te hoog is. Leem in een kantoorgebouw blijft zeldzaam, en de uitstekende hygrothermische eigenschappen van het materiaal zullen zelfs bijdragen aan het binnencomfort van de ruimten waar het zal worden toegepast. Een leemwand neemt vocht op uit de lucht wanneer er te veel is en geeft het terug wanneer de lucht opdroogt, wat het binnenklimaat stabiliseert, terwijl zijn massa de warmtepieken in de zomer dempt. Zichtbaar gelaten geeft hij de ruimten een unieke textuur en tint, waar steeds meer vraag naar is.
Ten slotte is de plaatsing van de blokken zelf omkeerbaar, waardoor de wand op zijn beurt een materiaalbron wordt voor het volgende project. De bouwheer heeft vragen bij de stootvastheid, waarop BC Materials antwoordt met zijn realisaties, waaronder een school in Hoei. Als leem het leven in een school aankan, kan het ook dat in een kantoor aan. De beslissing is nog niet genomen.
De hergebruikte liggers worden in de volgende fase geplaatst, terwijl de beslissing over de binnenwanden nog moet vallen. Natura Mater, die Chouettes Architectes begeleidt bij de zoektocht naar koolstofarme materialen en de producenten raadpleegt, komt bij elke fase terug ter plaatse. Dank aan Marion Trzcinski en Virginie Vanongeval, aan Julien Willem en aan de ploegen van Odoo en van de werf, die tonen dat een renovatie van deze omvang in de eerste plaats kan bouwen met wat ze bij de hand heeft.
Bouwheer: Odoo · Architect: Chouettes Architectes (Marion Trzcinski, Virginie Vanongeval) · Stabiliteit: JZH Partners · Sloop: Wanty · Hergebruik: Bzyl · Hergebruikte liggers: Coliseum (Julien Willem) · Tijdelijke parking: Recymat · Materialen: IsoFabric, Platowood · Materiaaladvies: Natura Mater
Drie artikels uit het Magazine, rond dezelfde opbouw.
Stampleem en linnen panelen in een Brussels commercieel interieur.
Gerecycleerde kurkkorrels, los gestort en zonder draagstructuur, onder monitoring van Buildwise.
Een renovatie waarin één enkele laag isoleert, weerbestendig is en de gevel afwerkt.