Natura Mater
Ecosysteem· Het Magazine· TOTEM-update
De behouden stalen liggers op de Odoo-campus tegen de lucht, met het oude gebouw in ontmanteling op de achtergrond
Werf Odoo · Chouettes Architectes · Natura Mater
Sectornieuws·15 oktober 2026·7 min leestijd

TOTEM-update: de levenscyclusanalyse gaat naar 50 jaar

Bijgewerkt
TOTEM · 6 oktober 2026
Studieperiode
Van 60 naar 50 jaar
Drie leden van een projectteam met helm overleggen aan de voet van een graafmachine op de werf van de Odoo-campus

Met de update van TOTEM, aangekondigd op 6 oktober, gaat de studieperiode van 60 naar 50 jaar. Goed nieuws voor de projectteams: één model van het gebouw volstaat voortaan voor de overheid, de certificeerder en de investeerder, en dat vijftien maanden voordat koolstof zijn intrede doet in het energieprestatiecertificaat.

Het instrument
Gratis en gemeenschappelijk voor de drie Gewesten sinds 2018.
TOTEM · Create, Evaluate, Innovate

Eén instrument voor de drie Gewesten

TOTEM is het Belgische referentie-instrument voor de LCA (levenscyclusanalyse) en de impactberekening van gebouwen. Het werd in 2018 gelanceerd door de OVAM, Leefmilieu Brussel en de Waalse Overheidsdienst, is gratis en is identiek voor de drie Gewesten, wat in België al het vermelden waard is. Het berekent de milieu-impact van een gebouw over zijn volledige levenscyclus, van de productie van de materialen tot hun levenseinde, via transport, plaatsing, onderhoud en vervangingen. Daarvoor volgt het de Europese norm EN 15978 en steunt het in de eerste plaats op de EPD's, de milieuproductverklaringen van de fabrikanten, of anders op de generieke gegevens uit zijn bibliotheek.

Al die impacts worden vervolgens samengebracht in een TOTEM-score, één waarde uitgedrukt in millipunten, waarvan klimaatverandering, gemeten met het GWP (aardopwarmingsvermogen), een van de componenten is. Naast de vergunning dient het instrument ook in de ontwerpfase: u vergelijkt er een aluminium en een houten gevelbekleding mee, of een gemetselde en een verlijmde baksteen, en ziet snel of er een groot verschil in impact tussen beide is.

Staafdiagram uit een TOTEM-rapport: de score van een gebouw over twaalf indicatorfamilies, abiotische uitputting voorop

De enkelvoudige score van een gebouw in een TOTEM-rapport van Natura Mater, in millipunten per vierkante meter: klimaatverandering is er slechts de tweede van de twaalf indicatorfamilies.

De update
Aangekondigd op 6 oktober 2026.

Van 60 naar 50 jaar

De grootste verandering in deze update betreft de studieperiode, die van 60 naar 50 jaar gaat. Tot nu toe hanteerde iedereen zijn eigen tijdschaal en waren de resultaten onmogelijk te vergelijken. Europa heeft de 50 jaar uiteindelijk bevestigd, BREEAM heeft zich daarop afgestemd, en TOTEM was een van de laatste instrumenten die nog op 60 jaar rekenden.

Concreet moest u, om een project af te stemmen op de Europese taxonomie, de LCA dus uitvoeren in One Click LCA, een commerciële software, en ze daarna overdoen in TOTEM om de vergunning te krijgen. Hetzelfde gebouw werd zo twee keer gemodelleerd, in twee programma's, en precies dat dubbele werk verdwijnt met de update.

Sloop op de Odoo-campus: een graafmachine tussen twee hopen puin, met een deel van het oude gebouw nog overeind
Eén studie
Vergunning, EPB, BREEAM, GRO en taxonomie.

Eén studie voor al uw LCA-behoeften

Voortaan dekt één TOTEM-studie de stedenbouwkundige vergunning, de BREEAM-certificering, de afstemming op de taxonomie waar investeerders naar kijken, de ambities en de interne benchmark van een bouwheer, en de voorbereiding op het verplichte LCA-kader van 2028. Elk van die kaders vindt er de indicator die het vraagt, en zo wordt TOTEM het centrale scharnierpunt van de LCA in België.

Het GWP

Het aardopwarmingsvermogen over de levenscyclus, dat het energieprestatiecertificaat vanaf 2028 en de Europese taxonomie vragen.

Het BREEAM-formaat

De resultaten in het formaat van criterium Mat 01 van de BREEAM-certificering, die voortaan met dezelfde periode van 50 jaar rekent.

De score in millipunten

De enkelvoudige score van TOTEM, die al zijn indicatoren samenvoegt en die GRO overneemt, het instrument voor duurzaam bouwen van de drie Gewesten.

En de EPB?

De EPB dekt de energie die tijdens het gebruik van het gebouw wordt verbruikt, terwijl de LCA daar de ingebedde koolstof van de materialen aan toevoegt. Beide vullen elkaar aan: TOTEM neemt de module energieverbruik tijdens het gebruik over uit de EPB en berekent zelf alle andere. Het is trouwens via de EPB dat de verplichting van 2028 komt. De herziene Europese richtlijn over de energieprestatie van gebouwen legt immers een gemeenschappelijke methode op om het GWP over de levenscyclus te berekenen. Dat moet vanaf 1 januari 2028 in het energieprestatiecertificaat van nieuwe gebouwen van meer dan 1.000 m² staan, en vanaf 1 januari 2030 in dat van alle nieuwe gebouwen, dan met grenswaarden.

Brussel neemt het voortouw door het GWP op te nemen in de EPB-eisen van het BWLKE, het Brussels Wetboek van Lucht, Klimaat en Energiebeheersing. De berekening gebeurt er op het volledige gebouw, terwijl de EPB eenheid per eenheid wordt berekend, en de rest van het land volgt op basis van een Belgische routekaart.

Een leeggemaakte verdieping van de Odoo-campus onder de opengewerkte liggers, de zon tekent hun schaduw op de vloer
In het ontwerp
De ingebedde koolstof wordt bepaald door de bouwkundige keuzes.

Waarom al tijdens het ontwerp rekenen

Een gebouw van meer dan 1.000 m² dat vandaag geschetst wordt, zal meestal na 1 januari 2028 gecertificeerd worden, en dat ontdekt u beter niet pas op het moment van de certificering. Omdat de ingebedde koolstof bepaald wordt door de bouwkundige keuzes, namelijk de structuur, de gevel, de isolatie en de afwerking, weegt de berekening het zwaarst in de ontwerpfase. Bij zware projecten bijvoorbeeld behoort beton tot de grootste posten van de materiaalimpact, en met cementvervanging kan die worden verlaagd.

Met andere woorden: berekend aan het einde van het project dient de score vooral om een rapport te vullen, berekend tijdens het ontwerp helpt hij kiezen. En vanaf 2030 laat een overschrijding van de grenswaarden die op het laatste moment wordt ontdekt, geen enkele ruimte meer om te hertekenen.

Houtskelet en regenscherm rond de patio van de Odoo-campus, in aanbouw
Onze studie
Een volledig gebouw, een bouwelement of een materiaal.

Natura Mater begeleidt u bij uw TOTEM-/LCA-studies

Om van deze update te profiteren, hoeft een projectteam geen TOTEM-expert te worden. Dat is ons vak: wij voeren volledige impactberekeningen uit voor een volledig gebouw, een bouwelement of een materiaal, en we volgen het instrument sinds het begin, tot in zijn stakeholderscomité, waar we in 2025 aanwezig waren. We hebben deze dienst dus ruim vóór de aankondiging voorbereid, zodat hij klaar zou zijn op de dag dat TOTEM eindelijk alle LCA-behoeften van een project zou dekken.

Afhankelijk van de projectfase en de vraag ondersteunt de studie een andere beslissing:

  • In de schets- of voorontwerpfase vergelijken we de varianten voor structuur, gevel of isolatie op dezelfde basis en met dezelfde set aannames, zodat de keuze valt zolang het nog kan.
  • Bij de vergunningsaanvraag leveren we het LCA-rapport opgesteld in TOTEM en, voor de betrokken projecten vanaf 2028, het GWP dat het energieprestatiecertificaat zal eisen.
  • Voor een BREEAM- of GRO-certificering leveren we de resultaten in de vereiste formaten en begeleiden we u naar de best mogelijke score.
  • Tegenover een investeerder berekenen we het GWP over de levenscyclus dat de afstemming op de taxonomie aantoont, zonder tweede model in een andere software.
  • Voor een bouwheer stellen we een interne benchmark op waarmee hij zijn ambities van project tot project kan vastleggen.
Managementsamenvatting van een TOTEM-rapport: vier kerncijfers, de voetafdruk per levensfase en de BREEAM-aangifte

De managementsamenvatting van een TOTEM-rapport van Natura Mater: de voetafdruk over 50 jaar, de verdeling over de fasen van de levenscyclus, en de omzetting van het TOTEM-resultaat naar de voor BREEAM aangegeven waarde.

Wat u ons bezorgt

U hoeft ons alleen het aanbestedingsdossier of de projectstukken te bezorgen: plannen, meetstaat, bestek en EPB-bestanden. U opent TOTEM nooit, een instrument dat, eerlijk is eerlijk, vrij lastig onder de knie te krijgen blijft als u er niet dagelijks mee werkt.

Bezoek aan een gesloopte ruimte van de Odoo-campus: een team met helm in gesprek met de werfleider
Het rapport
In het formaat van de vergunning, BREEAM, GRO of de taxonomie.

Wat u ontvangt

U ontvangt een rapport dat eerst toont waar de grootste impact zit, welke bouwelementen er het meest toe bijdragen en hoe die impact over de levenscyclus is verdeeld, met de cijfermatige resultaten (GWP, millipunten, grijze energie) en hun interpretatie. Daarna volgen concrete ontwerpaanbevelingen en de gevolgde methode, zodat het rapport zich leest als een EPB-verslag dat de belangrijkste strategieën aangeeft. We leveren het in het formaat van elk gebruik: vergunning, BREEAM, GRO, taxonomie of interne benchmark.

Staafdiagram uit een TOTEM-rapport: de impact per levenscyclusmodule, met de materiaalproductie (A1-A3) ver voorop

De impact per module van de levenscyclus in een TOTEM-rapport, in kg CO₂e per vierkante meter: de productie van de materialen (A1-A3) is alleen al goed voor 63% van de voetafdruk.

En na de berekening?

Daar maakt ons eerste vak het verschil. Dagelijks zoeken, bestuderen en schrijven we biogebaseerde, geogebaseerde, circulaire en hergebruikte materialen voor, en we hebben er meer dan 300 stalen van in de Materatek. Wanneer de studie toont dat een post te zwaar weegt, steunen onze aanbevelingen dus op alternatieven die we kennen, met hun prestaties, hun keten en hun verwerking. En wilt u verder gaan in de materiaalkeuze en het opstellen van de voorschriften, dan neemt onze Projectbegeleiding het over.

Projectworkshop rond de tafel van de Materatek, met de materiaalstalen binnen handbereik
Gerenoveerde verdieping van de Odoo-campus: de nieuwe staalstructuur met rode liggers en kolommen, onder een staalplaatvloer

Wordt vervolgd: de nieuwe bibliotheek

De studieperiode is niet de enige verandering in deze update. Ook de materialenbibliotheek van TOTEM, waarop elke berekening steunt, is geëvolueerd. Wat die veranderingen in de resultaten verschuiven, wat ze verbeteren en welke vragen ze oproepen, analyseren we in een technischer artikel.

Foto's: werf Odoo, Louvain-la-Neuve · Architect: Chouettes Architectes · © Natura Mater. Grafieken: uittreksels uit een TOTEM-rapport van Natura Mater.

De diensten
in dit artikel

Lees ook

Drie stukken uit het Magazine over materialen die al in gebruik zijn.

Het volledige Magazine